اصطلاحات حسابداری؛ واژه‌هایی که پشت دفاتر شماست

ارز پایه ارزی است که کسب‌وکار دفاتر و گزارش‌هایش را با آن نگه می‌دارد. اسناد به ارزهای دیگر با نرخ تبدیل به ارز پایه برگردانده می‌شوند.

IFRS برای واحدهای کوچک و متوسط نسخه ساده‌شده و مستقل IFRS برای شرکت‌های خصوصی بدون مسئولیت پاسخگویی عمومی است که گزینه‌های کمتر و افشای سبک‌تری دارد.

IFRS استانداردهای حسابداری منتشرشده توسط هیئت استانداردهای بین‌المللی حسابداری (IASB) است که در بیش از ۱۴۰ حوزه قضایی الزامی یا مجاز است. IAS 1 ساختار صورت‌های مالی اساسی را تعیین می‌کند.

استانداردهای حسابداری ایران را سازمان حسابرسی منتشر می‌کند و گزارشگری مالی شرکت‌های ایرانی را تنظیم می‌کند. رویه داخلی از کدینگ گروه، کل و معین استفاده می‌کند و در ترازنامه اقلام جاری را اول می‌آورد.

استهلاک انباشته جمع استهلاکی است که از زمان خرید یک دارایی برای آن منظور شده است. بهای تمام‌شده منهای استهلاک انباشته، مبلغ دفتری دارایی را می‌دهد.

US GAAP چارچوب حسابداری مورد استفاده در ایالات متحده است که عمدتاً هیئت استانداردهای حسابداری مالی آمریکا (FASB) در قالب مجموعه مدون استانداردها تعیین می‌کند.

بدهکار ثبت در سمت چپ حساب است. بدهکار شدن، دارایی‌ها و هزینه‌ها را افزایش و بدهی‌ها، حقوق مالکانه و درآمدها را کاهش می‌دهد.

بستانکار ثبت در سمت راست حساب است. بستانکار شدن، بدهی‌ها، حقوق مالکانه و درآمدها را افزایش و دارایی‌ها و هزینه‌ها را کاهش می‌دهد.

تاریخ قفل ثبت، ویرایش و قطعی کردن سند را تا روز مشخصی مسدود می‌کند. این کار از دوره‌هایی که گزارش، اظهار یا حسابرسی شده‌اند محافظت می‌کند.

تراز آزمایشی همه حساب‌ها را با مانده بدهکار یا بستانکار فهرست می‌کند تا برابری جمع بدهکار و بستانکار را نشان دهد. تراز شش‌ستونی برای هر حساب مانده اول دوره، گردش دوره و مانده پایان دوره را نمایش می‌دهد.

ترازنامه دارایی‌ها، بدهی‌ها و حقوق مالکانه یک کسب‌وکار را در یک تاریخ مشخص نشان می‌دهد. جمع دارایی‌ها همیشه با جمع بدهی‌ها و حقوق مالکانه برابر است.

تقویم هجری شمسی یا جلالی تقویم رسمی ایران است. سال آن با اعتدال بهاری در اول فروردین آغاز می‌شود و به همین دلیل سال مالی در ایران معمولاً از اول فروردین تا پایان اسفند است.

تلفیق، صورت‌های مالی شرکت مادر و شرکت‌های فرعی را پس از حذف اقلام بین‌شرکتی در یک مجموعه واحد ترکیب می‌کند، گویی همه یک واحد اقتصادی‌اند.

حذف معاملات بین‌شرکتی، معاملات و مانده‌های میان شرکت‌های یک گروه را هنگام تهیه صورت‌های مالی تلفیقی کنار می‌گذارد تا گروه به خودش فروش یا طلب گزارش نکند.

حساب تفصیلی مانده یک حساب معین را به تفکیک شخص، پروژه یا واحد نشان می‌دهد. در لجریانو طرف‌حساب، مرکز هزینه و پروژه روی هر ردیف سند این نقش را دارند و یک معین را می‌شود از چند جهت تحلیل کرد.

حساب کاهنده مانده‌ای مخالف حساب اصلی خود دارد و آن را در صورت‌های مالی کم می‌کند. برای نمونه، استهلاک انباشته مانده بستانکار دارد و از بهای دارایی‌های ثابت کسر می‌شود.

حساب کل سطح دوم کدینگ ایرانی است؛ مثل ۱۱ موجودی نقد. صورت‌های مالی معمولاً در همین سطح ارائه می‌شوند.

گروه بالاترین سطح کدینگ ایرانی است؛ مثل ۱ دارایی‌های جاری یا ۳ بدهی‌های جاری. گروه فقط جمع زیرمجموعه‌ها را نشان می‌دهد و سند روی سطوح پایین‌تر ثبت می‌شود.

حساب معین سطح سوم کدینگ ایرانی است، مثل ۱۱۰۱ موجودی صندوق، و معمولاً سند روی همین سطح ثبت می‌شود.

حسابداری پروژه درآمد و هزینه هر پروژه یا قرارداد را جدا پیگیری می‌کند تا سودآوری آن سنجیده شود. درج پروژه روی ردیف‌های سند، نتیجه هر پروژه را بدون حساب جداگانه به دست می‌دهد.

حسابداری چندشرکتی یعنی نگه‌داری دفاتر جداگانه برای چند کسب‌وکار مرتبط، هر کدام با کدینگ، ارز و سال مالی خودش، و مدیریت همه از یک جا. این روش پایه خودکارسازی معاملات بین‌شرکتی و تلفیق است.

حسابداری دوطرفه هر رویداد مالی را دست‌کم در دو حساب ثبت می‌کند، به‌طوری که جمع بدهکار با جمع بستانکار برابر باشد. چون دو طرف همیشه تراز می‌مانند، خطاها در تراز آزمایشی آشکار می‌شوند و در دفاتر پنهان نمی‌مانند.

حساب‌های پرداختنی مبالغی است که کسب‌وکار بابت کالا یا خدمت دریافت‌شده به تأمین‌کنندگان بدهکار است. این حساب‌ها بدهی جاری‌اند و به تفکیک هر تأمین‌کننده پیگیری می‌شوند.

حساب‌های دریافتنی مبالغی است که مشتریان بابت کالا یا خدمت تحویل‌شده به کسب‌وکار بدهکارند. این حساب‌ها دارایی جاری‌اند و به تفکیک هر مشتری پیگیری می‌شوند.

خلاصه سود و زیان حسابی موقت است که هنگام بستن حساب‌ها استفاده می‌شود. مانده درآمدها و هزینه‌ها به آن بسته می‌شود و مانده‌اش، یعنی سود یا زیان سال، به سود انباشته منتقل می‌شود.

دفتر روزنامه همه اسناد قطعی را به ترتیب تاریخ همراه ردیف‌هایشان فهرست می‌کند. روزنامه ترتیب زمانی رویدادهاست و دفتر کل همان ردیف‌ها را به تفکیک حساب گروه‌بندی می‌کند.

دفتر کل مجموعه کامل حساب‌ها با همه گردش‌های قطعی و مانده جاری هر حساب است. صورت‌های مالی از مانده‌های دفتر کل ساخته می‌شوند.

دفتر معین جزئیات پشت یک حساب کل را نشان می‌دهد؛ مثلاً هر مشتری در حساب‌های دریافتنی تجاری. جمع آن باید با مانده همان حساب در دفتر کل برابر باشد.

ردپای حسابرسی گزارش زمانی از این است که چه کسی، چه زمانی، چه چیزی را ساخت، تغییر داد، قطعی کرد یا برگشت زد. حسابرس با آن هر عدد را تا منشأ خودش دنبال می‌کند.

زکات عوارضی اسلامی بر دارایی است که شرکت‌ها در عربستان سعودی و برخی کشورهای دیگر حوزه خلیج فارس سالانه محاسبه و پرداخت می‌کنند و مبنای آن معمولاً از اقلام ترازنامه به دست می‌آید.

سال مالی دوره حسابداری، معمولاً دوازده‌ماهه، است که کسب‌وکار صورت‌های مالی سالانه‌اش را برای آن تهیه می‌کند. لازم نیست با سال تقویمی یکی باشد و در ایران معمولاً از اول فروردین شروع می‌شود.

سرفصل حساب‌ها فهرست کدگذاری‌شده همه حساب‌های یک کسب‌وکار است که به‌صورت درختی از دارایی‌ها، بدهی‌ها، حقوق مالکانه، درآمدها و هزینه‌ها چیده می‌شود. لجریانو شش قالب آماده از حدود ۹۷ تا حدود ۲۴۸ حساب دارد.

سرمایه در گردش برابر دارایی‌های جاری منهای بدهی‌های جاری است. تغییرات آن، مثل افزایش دریافتنی‌ها یا کاهش پرداختنی‌ها، اصلی‌ترین تعدیلات صورت جریان‌های نقدی به روش غیرمستقیم است.

سند اختتامیه در پایان سال مانده حساب‌های درآمد و هزینه را صفر می‌کند و نتیجه را به حقوق مالکانه منتقل می‌کند. در لجریانو این کار از مسیر خلاصه سود و زیان به سود انباشته انجام می‌شود.

سند اصلاحی در پایان دوره ثبت می‌شود تا مانده‌ها را به‌روز کند؛ مثل هزینه‌های تحقق‌یافته پرداخت‌نشده، پیش‌پرداخت‌ها یا استهلاک. این سند صورت‌های مالی را با مبنای تعهدی هماهنگ می‌کند.

سند افتتاحیه سال مالی جدید را با مانده پایانی دارایی‌ها، بدهی‌ها و حقوق مالکانه سال قبل آغاز می‌کند. لجریانو هنگام بستن سال آن را خودکار صادر می‌کند.

سند برگشتی، سند قطعی را با ثبت همان ردیف‌ها و جابه‌جایی بدهکار و بستانکار خنثی می‌کند. هر دو سند در دفاتر باقی می‌مانند و به هم پیوند دارند، و ردپای حسابرسی کامل می‌ماند.

سند حسابداری ثبت یک رویداد مالی است: تاریخ، شرح و دو یا چند ردیف که حساب‌ها را با جمع برابر بدهکار و بستانکار می‌کنند. در لجریانو هر سند در سال مالی خود شماره پیاپی دارد.

سند موقت هنوز قابل ویرایش یا حذف است و در گزارش‌ها اثری ندارد. قطعی کردن، سند را نهایی می‌کند؛ سند قطعی در دفاتر حساب می‌شود و فقط با سند برگشتی اصلاح می‌شود.

سود انباشته مجموع سودهایی است که کسب‌وکار به‌جای تقسیم میان مالکان نگه داشته است. سود یا زیان هر سال هنگام بستن حساب‌ها به آن اضافه می‌شود.

سود یا زیان تسعیر وقتی ایجاد می‌شود که نرخ ارز میان زمان ثبت یک قلم ارزی و زمان تسویه یا تسعیر آن تغییر کند. این سود یا زیان در صورت سود و زیان گزارش می‌شود.

صورت تغییرات در حقوق مالکانه نشان می‌دهد سرمایه، اندوخته‌ها و سود انباشته در طول دوره چگونه تغییر کرده‌اند؛ از جمله سود دوره، سود تقسیمی و افزایش سرمایه.

صورت جریان‌های نقدی تغییر وجه نقد در یک دوره را به تفکیک فعالیت‌های عملیاتی، سرمایه‌گذاری و تأمین مالی توضیح می‌دهد. در روش غیرمستقیم از سود خالص شروع می‌شود و اقلام غیرنقدی و تغییرات سرمایه در گردش تعدیل می‌شوند.

صورت سود و زیان درآمدها، هزینه‌ها و سود یا زیان حاصل در یک دوره را گزارش می‌کند. در ارائه بر اساس کارکرد، درآمد، بهای تمام‌شده، سود ناخالص، هزینه‌های عملیاتی و سود خالص را نشان می‌دهد.

طرف‌حساب مشتری، تأمین‌کننده یا هر شخص دیگری است که کسب‌وکار با او معامله دارد. با درج طرف‌حساب روی ردیف‌های سند، مانده دریافتنی و پرداختنی هر شخص جدا دیده می‌شود.

کلید یکتاسازی مقداری یکتاست که همراه درخواست فرستاده می‌شود تا تکرار آن اثر اضافه‌ای نداشته باشد. اگر ثبت سند با همان کلید دوباره ارسال شود، همان سند قبلی برمی‌گردد و سند دوم ثبت نمی‌شود.

کلید API رمزی است که برنامه فراخواننده یک API را شناسایی می‌کند. در لجریانو هر کلید به یک کسب‌وکار تعلق دارد، دسترسی خواندن یا نوشتن دارد و مالک می‌تواند آن را بچرخاند یا باطل کند.

مالیات بر ارزش افزوده مالیاتی بر مصرف است که در هر مرحله از زنجیره عرضه اخذ می‌شود. کسب‌وکار مالیات فروش را دریافت، مالیات خرید را کسر و مابه‌التفاوت را به سازمان مالیاتی پرداخت می‌کند.

مانده طبیعی سمتی است که حساب معمولاً مانده‌اش را در آن نشان می‌دهد: بدهکار برای دارایی‌ها و هزینه‌ها و بستانکار برای بدهی‌ها، حقوق مالکانه و درآمدها. مانده در سمت مخالف نشانه‌ای است برای بررسی حساب.

در مبنای تعهدی، درآمد هنگام تحقق و هزینه هنگام وقوع ثبت می‌شود، فارغ از زمان دریافت یا پرداخت وجه. صورت‌های مالی طبق IFRS و US GAAP بر همین مبنا تهیه می‌شوند.

مرکز هزینه واحد، شعبه یا بخشی است که هزینه‌ها به آن تخصیص داده می‌شود تا مدیریت ببیند هر بخش چقدر هزینه دارد. مرکز هزینه روی ردیف سند درج می‌شود، نه در کد حساب.

معامله بین‌شرکتی فروش، وام، تسهیم هزینه یا کارمزدی است که میان دو شرکت یک گروه انجام می‌شود. این معامله در دفاتر هر دو شرکت ثبت می‌شود؛ مثلاً فروش در یکی و خرید در دیگری.

نرخ تبدیل، قیمت یک ارز بر حسب ارز دیگر است و برای برگرداندن مبلغ ارزی به ارز پایه در یک تاریخ مشخص به کار می‌رود.

نوع سند، اسناد حسابداری را بر اساس کاربرد دسته‌بندی می‌کند؛ مثل فروش، خرید، پرداخت یا حقوق، معمولاً با کد کوتاهی مثل SAL یا PUR. این دسته‌بندی فیلتر، گزارش‌گیری و تعریف قواعد خودکار را ساده می‌کند.

وب‌هوک درخواستی HTTP است که یک سیستم هنگام وقوع رویدادی مثل entry.posted به آدرس شما می‌فرستد. لجریانو هر ارسال را با HMAC SHA-256 امضا می‌کند تا گیرنده بتواند آن را تأیید کند.